Eyüpsultan’da bir parkın ismi üzerinden bugün önemli bir yanlışlığa dikkat çekmek istiyorum. Konu, Nişanca Mahallesi’nde bulunan Şeyhülislam Mustafa Efendi Parkı’nda kullanılan görseldir. Parkın isminde bir problem yoktur; ancak park tabelasında yer alan fotoğrafın yanlış kişiye ait olduğu görülmektedir.

Bugün parkta kullanılan görselin, kamuoyunda özellikle Cumhuriyet’in kuruluş sürecine yönelik eleştirileri ve Milli Mücadele’ye muhalefetiyle tanınan Mustafa Sabri Efendi’ye ait olduğu anlaşılmaktadır. Oysa parkın adı verilen kişi, Şeyhülislam Feyzullah Efendizade Mustafa Efendi’dir. Yani ortada isim benzerliği bulunan fakat tarihsel kimlikleri tamamen farklı iki ayrı şahsiyet vardır.

Parkın Adını Taşıyan Kişi Kimdir?

Feyzullah Efendizade Mustafa Efendi, 1679 yılında İstanbul’da doğmuş Osmanlı devlet adamı ve din âlimidir. 46. Şeyhülislam Seyyid Feyzullah Efendi’nin oğludur. Medrese eğitimini tamamladıktan sonra müderrislik, Mekke kadılığı, Anadolu ve Rumeli kazaskerliği gibi önemli görevlerde bulunmuştur.

1703 yılında yaşanan Edirne Vakası sonrasında ailesiyle birlikte sürgüne gönderilmiş, uzun yıllar Bursa’da yaşamıştır. Daha sonra İstanbul’a dönmüş ve 1734 yılında şeyhülislamlığa getirilmiştir. Yaklaşık dokuz yıl bu görevde kalan Mustafa Efendi, kaynaklarda ilmi kişiliği, dürüstlüğü ve vakıf hizmetleriyle öne çıkan bir devlet adamı olarak anlatılmaktadır. 1745 yılında İstanbul’da vefat etmiş ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Fotoğraftaki Kişi: Mustafa Sabri Efendi

Park tabelasında yer aldığı görülen fotoğraf ise Osmanlı’nın son döneminde yaşamış olan Mustafa Sabri Efendi’ye aittir.

1869 yılında Tokat’ta doğan Mustafa Sabri Efendi, medrese eğitimini tamamladıktan sonra müderrislik yapmış, ardından Tokat milletvekili olarak Meclis-i Mebusan’da görev almıştır. Osmanlı Devleti’nin son döneminde birkaç kez şeyhülislamlık makamına getirilmiş ve devletin en üst düzey dinî otoritelerinden biri olmuştur.

Milli Mücadele yıllarında Ankara Hükûmeti’ne ve Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğindeki harekete karşı bir tutum benimsemiştir. Sözcü Gazetesi arşivinde yer alan değerlendirmelerde, Sevr Antlaşması’nı destekleyen hükûmetlerde görev aldığı ve Kuva-yı Milliye karşıtı faaliyetlerle ilişkilendirildiği belirtilmektedir. Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkiye’den ayrılarak önce Yunanistan’da, ardından Mısır’da yaşamış, hayatının son yıllarını Kahire’de geçirmiş ve 1954 yılında burada vefat etmiştir.

Tartışmalı Bir Fetva

Mustafa Sabri Efendi’nin en çok tartışılan yönlerinden biri de Cumhuriyet dönemine ilişkin görüşleridir. Kaynaklarda kendisine atfedilen şu ifadeler dikkat çekmektedir:

“Hükûmet, dini siyasetten uzaklaştırdığı zaman İslam dinine boyun eğmemiş ve mürted olmuştur. Bundan dolayı önce hükûmet sonra da hükûmete itaat ettiği için ümmet mürted olmuştur. Ferd ferd bu hükûmetin hükmü altında olanların hepsi mürted olmasa bile, bu topluluk topluca mürted olmuştur. Bu ise, ferdlerin irtidadında küfre en kısa yoldur. Ayrıca, İslam'ın hükmüne boyun eğmeyen ve İslam'ın kanunlarını uzaklaştırıp başka kanunlarla hükmeden bu mürted hükûmete itaat etmeyi kabul eden her ferd mürted olmuştur.”

Bu görüşler nedeniyle Mustafa Sabri Efendi, Türkiye siyasi tarihinde en çok tartışılan isimlerden biri olmaya devam etmektedir.

Sorun Parkın İsmi Değil, Tarihî Doğruluktur

Eyüpsultan Belediyesi’nin geçmiş döneminde yapılan isimlendirme sürecinde muhtemelen bir isim karışıklığı yaşanmıştır. Ancak bugün gelinen noktada bu hata artık kamuoyunun dikkatini çekecek kadar görünür hâle gelmiştir.

Nişanca Mahallesi’nde vatandaşların yoğun olarak kullandığı bu parkta, ismi verilen kişi ile tabelada kullanılan kişinin farklı olması tarihî hafıza açısından ciddi bir sorundur. Çünkü burada mesele parkın adından duyulan bir rahatsızlık değil, tarihî gerçekliğin doğru şekilde yansıtılmasıdır.

Mustafa Sabri Efendi ile Şeyhülislam Feyzullah Efendizade Mustafa Efendi aynı kişi değildir. Biri Osmanlı’nın son döneminde yaşamış ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecindeki tutumuyla tartışmalara konu olmuş bir isimdir. Diğeri ise 18. yüzyılda yaşamış, Osmanlı ilmiye teşkilatında önemli görevlerde bulunmuş bir şeyhülislamdır.

Eyüpsultan Belediyesi’ne Çağrı

Buradan Eyüpsultan Belediyesi’ne ve Belediye Başkanı Mithat Bülent Özmen’e açık bir çağrıda bulunmak istiyorum.

Öncelikle belirtmek gerekir ki söz konusu yanlışlık mevcut belediye yönetiminin yaptığı bir uygulama değildir. Parkın isimlendirilmesi ve kullanılan görsel geçmiş dönemlerde yapılmış olabilir. İsim benzerliği nedeniyle bu hata yıllarca gözden kaçmış, fark edilmemiş veya kimsenin dikkatini çekmemiş olabilir.

Ancak bugün gelinen noktada konu artık kamuoyunun bilgisine sunulmuştur. Bu yazıyla birlikte söz konusu yanlışlık görünür hâle gelmiş ve kayıt altına alınmıştır. Dolayısıyla bundan sonra bu konuda “görmedik, duymadık, bilmiyorduk” deme imkânı kalmamıştır.

Burada talep edilen şey ne parkın adının değiştirilmesi ne de yeni bir siyasi tartışma açılmasıdır. Talep edilen şey son derece basittir: Tarihî doğruluğun sağlanması ve yanlış görselin düzeltilmesidir.